Hành trình từ chén trà đến cõi lòng

Cổ nhân từng đúc kết: “Dùng Trà có thể hành Đạo, dùng Trà có thể đạt được chí thanh cao”. Trà không đơn thuần là một thức uống giải khát, mà từ ngàn xưa, nó đã trở thành một phương tiện để tu thân, một chiếc cầu nối giữa con người và những chân lý huyền vi của vũ trụ. Thông qua “Trà kinh” của Thánh trà Lục Vũ, chúng ta thấy được trà đạo chính là sự hòa quyện tuyệt vời giữa văn hóa vật chất và tinh thần phương Đông.

Trà đạo: Sự giao thoa giữa “kỹ” và “tâm”

Trà đạo không chỉ là những quy tắc khắt khe về cách pha hay hái trà. Nó được cấu thành từ “Trà đạo lục sự”: lễ, quy, pháp, kỹ, nghệ, và quan trọng nhất là Tâm. Người tu tập trà đạo bắt đầu từ những kỹ năng bề mặt (Kỹ) để dần chạm thấu đến tầng sâu của tâm hồn (Tâm).

Lão Tử nói: “Đạo khả Đạo phi thường Đạo”. Đạo không nằm ở những lời nói hoa mỹ, mà nằm trong quy luật vận hành của vạn vật: Thành, Trụ, Hoại, Diệt. Việc thưởng trà chính là cách để con người “phản bổn quy chân”, rũ bỏ lớp bụi trần gian để trở về với bản tính thiện lương, chất phác ban đầu.

“Bán bích sơn phòng lăng thăng trà,
Độc tọa vô nhân tự phẩm trà.
Vị đắng đầu môi dư vị ngọt,
Đạo đời gói trọn một bình hoa.”
(Thơ khuyết danh – Thể hiện sự tĩnh lặng và tự tại khi thưởng trà)

Vị đắng của trà: Hương vị của kiếp nhân sinh

Điểm đặc trưng nhất của trà chính là vị đắng. Trong Phật gia, đời người là “bể khổ vô biên” với sinh, lão, bệnh, tử. Trà cũng vậy, ban đầu luôn mang vị đắng chát, nhưng sau đó là hậu vị ngọt thanh lưu luyến nơi đầu lưỡi.

Lý Thời Trân trong “Bản thảo cương mục” đã chỉ ra tính hàn, vị đắng của trà có thể hạ hỏa, trừ bệnh. Từ đó, trà đạo dạy ta triết lý: “Tiết kiệm, đạm bạc, lấy khổ làm vui”. Muốn thấu hiểu vị ngọt của thành công và sự bình yên, con người phải kinh qua những cay đắng, nhọc nhằn của cuộc đời.

“Nhất khổ, nhị cam, tam hồi vị”
(Lần đầu đắng, lần hai ngọt, lần ba để lại dư vị)
Câu nói này của giới trà nhân chính là sự mô phỏng chuẩn xác nhất về cuộc đời: Tuổi trẻ gian nan, trung niên vững chãi và về già an nhiên.

Tĩnh hư: Tìm thấy bản ngã giữa ồn ào

Văn hóa trà đạo coi trọng “Hòa – Tĩnh – Di – Chân”. Chữ “Tĩnh” ở đây không phải là sự im lặng tuyệt đối của không gian, mà là sự tĩnh lặng trong thế giới nội tâm. Khi tâm ta “hư tĩnh”, dù giữa phố thị ồn ào hay khi đang nói cười, uống trà, ta vẫn giữ được sự bình thản.

Trước khi nâng chén trà, người ta cần buông bỏ phiền muộn, định hạ tâm lại để cảm nhận hương sắc, hình tượng của trà. Đó là lúc con người đạt tới cảnh giới “Thiên nhân hợp nhất”, nhìn thấu suốt những biến động của cuộc đời bằng con mắt bao dung và điềm tĩnh.

“Tâm bình thế giới bình,
Tâm tịnh thế giới tịnh.”
(Trích triết lý nhà Phật)

Sự “tầm thường” vĩ đại: Đại đạo trong việc nhỏ

Một bậc thầy trà đạo Nhật Bản từng nói: “Cái gốc của trà đạo bất quá là nấu nước châm trà”. Câu nói này chứa đựng một sự thật giản đơn: Đạo không ở đâu xa xôi, Đạo nằm ngay trong những việc tầm thường hằng ngày.

Tu hành trà đạo là tu từ cách cầm chén, cách rót nước. Cũng như việc làm người, đừng khinh suất những việc thiện nhỏ, cũng đừng vì việc ác nhỏ mà làm. Mỗi giọt trà được rót ra với sự chân thành chính là một cách tích đức. Sự báo ứng và nhân quả thường không đến ngay lập tức mà tích tụ từ những điều nhỏ bé nhất.

“Chớ thấy việc thiện nhỏ mà không làm,
Chớ thấy việc ác nhỏ mà làm.”
(Lời dạy của Lưu Bị – thể hiện quy luật nhân quả đồng nhất với tinh thần trà đạo)

Buông xả: Cánh cửa dẫn đến sự thảnh thơi

Nỗi khổ của con người phần lớn đến từ sự “chấp trước” – không buông bỏ được danh, lợi, tình. Trà đạo dạy ta nghệ thuật “Buông bỏ”. Buông bỏ công việc đang dang dở, buông bỏ cái tâm đang căng thẳng để tận hưởng nửa ngày nhàn nhã bên chén trà. Khi tâm hồn được nới lỏng, ta mới có thể thấy được vẻ đẹp của non xanh nước biếc, của trăng sao rực rỡ.

“Phóng hạ diệc phóng hạ,
Hà xử lai khiên quải?
Tố cá vô tâm nhân,
Tiếu đàm tinh nguyệt đại.”
(Tạm dịch: Buông là buông bỏ thôi, cớ gì phải bận lòng? Làm một người thảnh thơi, cười nói với trăng sao.)

Nếm trà chính là một quá trình tu tâm dưỡng tính. Từ vị đắng của trà, ta nhìn thấu nhân sinh; từ sự tĩnh lặng của chén trà, ta thấy được chân tướng vũ trụ. Trà đạo giúp con người thoát khỏi những vòng xoáy danh lợi, đưa chúng ta trở về với bản tính thuần khiết và tìm thấy hạnh phúc đích thực trong sự giản đơn.